Tính ra, mình đã ngâm cái Centi weekly này từ 20/10 và không viết đúng 4 tuần.
Tuần 1: đi retreat CWP
Tuần 2: đi Sài Gòn và các cuộc hẹn, các buổi offline
Tuần 3: đi Vĩnh Long với các anh chị làm về hướng nghiệp, trong chương trình dành cho nữ sinh của Room to Read
Và đến tuần này mới không đi đâu cả, đã yên chỗ để viết về những gì đã trải qua.
Lúc sáng, khi nghĩ về Centi weekly và thấy những sự kiện dẫn đến mình không viết, ký ức về những ngày làm Mỗi tuần 1 công việc lại về. Trong 52 tuần đó, mình làm 44 công việc tức 44 tuần, còn 8 tuần còn lại, cứ có ngày nghỉ xen vào giữa tuần là mình không làm. Xâu chuỗi lại, nếu cứ có sự kiện gì đó ảnh hướng đến các nhịp chung, thì mình sẽ tạm dừng và hoàn thành, tham gia những việc đó chứ không cố phải làm để đạt KPIs.
Mà thôi, giờ mình bắt đầu theo dòng sự kiện đã qua. Trước hết là về CWP retreat do các bạn bên Tròn Lành và những bạn thực hành phương pháp vòng tròn tổ chức. Mà CWP cũng là viết tắt của Circle Ways Practitioners Vietnam, tức là nhữn người thực hành phương pháp vòng tròn.
CWP retreat
Như nhiều bạn tham dự, mình tham gia retreat không phải vì câu hỏi:
Điều gì có thể nảy sinh trong thế giới chúng ta chung sống khi những kháng cự - hỗn loạn trong mỗi người được soi tỏ và chuyển hóa?
Câu hỏi hay, nhưng nó chỉ là cái được chú ý khi mình có mặt tại retreat. Còn lý do mình tham gia là vì mình cảm thấy mệt mỏi khi trước đó dành nhiều thời gian cho những gì liên quan đến chuyên môn, về kỹ thuật nhiều hơn là về con người. Dù mình có yêu thích nó mấy thì cảm giác kết nối với những người làm chuyên môn về tài chính ít xảy ra và mình cảm thấy như rút dần năng lượng. Mình cũng đang trải qua một giai đoạn có nhiều sự sắp xếp lẫn những tạm dừng, từ chối làm chuyên môn nơi mình. Và mình quyết định, mình cần kết nối với các cộng đồng đang làm về chăm sóc con người nhiều hơn. Cùng với đợt retreat này, khi thấy chương trình của Đại học Không giảng đường xuất hiện, mình đăng ký ngay và tất cả những chuyện khác được sắp xếp theo những chương trình này.
Có lẽ, những kháng cự trong công việc, những điều đang làm dẫn mình đến với những quyết định và lựa chọn như vây. Có lẽ, mình cũng đã không chọn, cái gì khởi sinh lúc đó thì là chính cái cần làm.
Mình cũng đã có những suy nghĩ về mặt tổ chức chương trình, có những điểm có thể làm tốt hơn. Nhưng, đó là khi mình nghĩ lại về cách mà chương trình vận hành. Còn với mọi chuyện xảy ra ngay trong chương trình, mình đều thấy chúng mang đến thật nhiều niềm vui, cảm giác được sự tự do, sự nâng đỡ, sự bao dung và dịu dàng cho bất kỳ ai tham gia.
Các bạn có thể xem các thu hoạch, bài viết sau retreat tại đây. Nguồn này được Mai Phương, một thành viên Ban tổ chức, tổng hợp từ các thành viên tham gia retreat.
Có thật nhiều điều để nói về chuyến retreat này. Mình cũng không cố gắng để nhớ và lọc, nên những gì mình viết ở đây là những gì mình thấy xuất hiện ngay lúc viết.
Trong những ngày qua, một ý tưởng cũng đến với mình để giúp sắp xếp quá trình viết, đó là dùng tiến trình Design Thinking - Tư duy thiết kế và sử dụng một định nghĩa về Thiết kế để tiếp cận retreat. Cụ thể là vầy:
“Thiết kế là quá trình khám phá vấn đề mà nhiều người cùng gặp và nỗ lực giải quyết nó.” - Kenya Hara, nhà thiết kế người Nhật -
Theo câu nói trên, các từ khóa mình chọn ra để quan sát và viết lại về retreat là:
quá trình
khám phá
vấn đề
con người
nỗ lực
giải quyết
Song song với câu nói và những từ khóa, tiến trình Design Thinking mà mình nhắc đến là:
Tiến trình bằng tiếng Anh các bạn có thể Google là ra, còn những trình bày bằng tiếng Việt là cách mình sử dụng. Nội dung này mình từng dùng trong chương trình đào tạo mà mình làm dành cho những bạn muốn trở thành Nhà giáo dục Tài chính hồi 2021 và cho mấy em trong Money Summer School hồi 2022.
Dựa trên tiến trình trên, điều mình thấy là toàn bộ quá trình của retreat nhấn mạnh vào các giai đoạn từ Thấu cảm đến Tạo các ý tưởng, tức là dùng để thấu hiểu đối tượng mà cụ thể ở đây là 2 nhóm đối tượng:
Bản thân - của riêng
Tập thể - của chung
Và từ đó thấy được, xác định và gọi tên được những vấn đề của bản thân cũng những của chung, xảy ra với nhiều người. Từ sự nhìn thấy đó mà có thể lựa chọn, hoặc không cần lựa chọn vì vấn đề chỉ có 1, mà các ý tưởng nảy sinh để tiếp cận vấn đề đó và người tham dự cũng có những cơ hội để khám phá các khả năng từ những giải pháp đó.
Retreat không có những phần về thực hiện.
Khi mình nhìn dựa trên Design Thinking, nó cho mình sự sáng rõ về vị trí - vai trò của retreat. Mình đã thả lỏng để khám phá bản thân qua những diễn biến nơi mình lẫn quan sát người khác, đã thấy được những vấn đề và có thể còn thấy những ý tưởng để hóa giải vấn đề, và những kinh nghiệm đã qua cho thấy, đôi khi vậy là đủ, đôi khi nó góp phần cho sự mơ hồ vì không biết tiếp theo sẽ làm gì. Khi điều thứ hai xảy ra, Design Thinking gợi ý cái có thể xảy ra tiếp theo.
Chẳng hạn, qua retreat mà mình xác nhận được rằng, quả thực mình cần có những kết nối với những bạn làm về chăm sóc, nuôi dưỡng tinh thần lành mạnh.
Các bạn ban tổ chức đã làm được những điều mà mình thấy giúp qua sự thấu cảm có thể xảy ra để từ đó làm điều kiện những vấn đề có thể được khởi sinh, được thấy. Chỉ khi có vấn đề nảy sinh thì mới thấy được có gì kháng cự xảy ra góp phần những hỗn loạn xuất hiện. Điều các bạn đã làm là:
Dù khó vẫn bày ra những cái khó nơi mình, dám để người khác thấy
Chào đón việc mình không biết và sẵn sàng mời gọi sự trợ giúp
Dám buông việc “ôm đồm” ở vai trò, dù có những hỗn loạn lúc buông, để người tham dự được thể hiện
Với mình những điều trên không dễ chút nào, dù là trong đời sống hay công việc, hay trong các mối quan hệ. Những nỗi lo bị đánh giá, những cái sợ không đủ tốt hay những điều làm mình dễ bị tổn thương, đổ vỡ hay được gắn nhãn là “mềm yếu”, nôm na là những gì liên quan đến “hình ảnh” được đặt xuống, từng lớp, từng lớp, đó là điều khó làm và các bạn đã làm được, một cách thường xuyên trong retreat. Mình rất trân trọng điều này. Ban tổ chức làm được và nó giúp những người tham dự sẵn sàng hơn với chính mình để tham gia cùng thiết kế retreat ngay khi nó đang diễn ra.
Sự tham gia đồng sáng tạo (co-create)
Vai trò chủ yếu của ban tổ chức là TỔ CHỨC và ĐIỀU PHỐI. Các hoạt động mà BTC thực hiện diễn ra ở đầu và cuối mỗi buổi, như để tập hợp, kết nối, thu hoạch, còn những gì diễn ra ở giữa là các “món quà” mà những người tham dự tặng nhau.
BTC đã tổ chức liên tục các phiên “open playgrounds” - những sân chơi mở, nơi những người tham dự có thể đem những khả năng hoặc đơn giản là mời gọi mọi người cùng tham gia vào một hoạt động chung như:
Tắm suối, thả trôi trên suối
Đá bóng
Chơi trò chơi
Uống trà và trò chuyện theo chủ đề
Massage cho nhau
Hướng dẫn làm cổ vai gáy
Chơi game MoneyWe
Chơi Flow game
Nhảy xuất thần
Family Constellation
Tình dục và những câu hỏi 18+ quanh đó
Tính nam - tính nữ
…
Có những phiên mình không tham gia và không nhớ hết. Hầu như phiên nào cũng có bạn tham dự. Có những lúc có nhiều hoạt động hay và không biết nên chọn hoạt động nào. Nhưng những liệt kê để chúng ta thấy sự đa dạng trong những khả năng của người tham dự và chỉ khi BTC dám để người tham dự tham gia và tạo được không gian đủ tin tưởng lẫn nhau, đủ an toàn, người tham dự mới bày tỏ những năng lực ấy. Một lần nữa chúc mừng BTC đã làm rất tốt vai trò của mình.
Cuối chương trình, BTC có làm một hoạt động:
Nói lên NHU CẦU của mình, biểu hiện của hỏi cái mình cần
Nói lên MÓN QUÀ mình có, biểu hiện của trao cái mình có thể
Nói lên PROTOTYPE đang có, những gì mình đang/định làm và ai quan tâm có thể tham gia
Còn cái hình dưới đây là về những nhu cầu và những món quà ngay trong chương trình.
Cho đến hôm nay, một số hoạt động sau đó với PROTOTYPE lẫn trao tặng MÓN QUÀ và hỗ trợ đáp ứng các NHU CẦU đã lần lượt diễn ra và tiếp tục lan rộng.
Có 3 điều hay nữa là:
Bạn Phương Thảo, dù không đến được vẫn làm bánh trung thu gửi trong từng hộp có những lời nhắn riêng trên từng hộp luôn. Cảm ơn Thảo rất nhiều vì món quà của em. Bánh ngon và những lời nhắn thì đầy ý nghĩa.
Bánh trung thu được đi kèm với một chương trình trung thu cực kỳ vui nhộn và sáng tạo. Có lẽ với nhiều người, đêm trung thu đó là đêm trung thu vui nhất từng có, hoặc đã rất lâu mới lại được chơi thỏa thích như thế. Cũng có những bạn, nhờ đêm đó mà nhận ra, hóa ra không làm gì cũng có thể mang lại niềm vui cho nhiều người.
Làng Hạnh Phúc không chỉ có cảnh sắc thiên nhiên và không gian rất phù hợp cho chuyến retreat này, mà cả những thực hành đọc kệ trước khi ăn, những món ăn chay rất ngon và đủ no cả buổi, cùng những người làm nên làng đều góp phần rất lớn cho sự an toàn và cảm giác được chăm sóc. Địa điểm phù hợp là điểm không thể phủ nhận.
Vì Substack có giới hạn, nên mình chỉ đăng vài tấm tượng trưng. Năm sau có retreat nữa, mình rất muốn được cùng cả gia đình tham dự :)
Đi Sài Gòn
Chuyến đi Sài Gòn này phải sắp xếp lịch dữ lắm, mình cũng bị quay vòng vòng với việc thay đổi lịch trình, đã đặt xe rồi hủy rồi lại đặt lại. Ngoài việc này thì nhìn chung chuyến đi Sài Gòn cũng làm được mấy việc. Những sự kiện nổi bật là:
Trò chuyện với học sinh cấp 2 về gây quỹ cho một hoạt động có tính hướng nghiệp trong ngành âm nhạc.
Điều thú vị là, từ gây quỹ, tụi mình phải dẫn lại về những điều quan trọng hơn, đó là các em muốn làm gì và việc em làm sẽ phục vụ được cho ai. Bởi, những điều này mới là cái quyết định các hoạt động cụ thể, rồi sau đó mới là chuyện tiền. Không có những cái này, rất khó tính toán chính xác nhu cầu tài chính, vì nhiều nhu cầu không cần tiền mà cần sự hỗ trợ hiện vật, mối quan hệ hoặc bằng năng lực của ai đó. Rõ mấy cái này thì nói về cách huy động sẽ dễ hơn. Và thực tế, đến cuối buổi, cái có thể làm đã khác hẳn những dự định ban đầu. Điều mình thấy hay nhất từ lần này có lẽ là để hỏi được và nghe được từ các bé về điều các bé muốn, những câu chuyện riêng của từng bé. Xong sự kiện này thấy phụ huynh thiệt xịn khi nghĩ đến những hoạt động như thế để hỗ trợ các con tự hướng nghiệp.
À, mà mình nói “tụi mình” vì có mời Trần Tuấn, tác giả sách “Crowd trước Fund sau” để cùng trò chuyện nữa. Những câu chuyện thực tế từ Tuấn không chỉ hấp dẫn với các em mà cả phụ huynh cũng thấy lôi cuốn và được truyền cảm hứng.
Tổ chức được 3 buổi chơi MoneyWe Mình không nghĩ đến việc tổ chức đến 3 buổi chơi MoneyWe chỉ trong 1 tuần, thực ra là vài ngày. Ba buổi này diễn ra với 3 nhóm đối tượng khác nhau và sau mỗi buổi, mình đều thấy được những ồ à, những bài học hay khám phá thú vị của các bạn tham dự với những trải nghiệm của trò chơi và với chính bộ game, cùng khả năng sáng tạo dựa trên bộ game trong giáo dục tài chính cho người lớn. Sau đó, có nhóm đã về tiếp tục lan tỏa tinh thần “chơi mà học” qua game MoneyWe.
Có 2 điểm mình làm mạnh hơn với MoneyWe trong đợt rồi: - Chơi cặp đôi - Luật chơi phá sản
2 điều này mang đến những trải nghiệm bất ngờ, sự thú vị của trò chơi, và những bài học sâu sắc hơn cho người chơi.
Mình đề cập đến điều này vì từ cuối năm ngoái, mình “manifest” là sẽ có thể kết nối và tổ chức được các buổi chơi MoneyWe trong năm nay nhiều hơn và cũng phổ biến được giáo dục tài chính dựa trên bộ công cụ này. Và, nó đã diễn ra chậm rãi xuyên suốt năm qua, dù mình không chủ động làm gì.
Nó là sự kiện do các bạn từng chơi và từng học điều phối tổ chức. Nó xuất hiện trong các lớp học về tài chính cá nhân mình làm.
Khoa Tài chính, trường UEL, sau khi đã có những ứng dụng ban đầu trong CLB Tài chính của sinh viên thì tiếp tục mua thêm và có thêm buổi trao đổi sâu hơn với chính các bạn trong CLB để hiểu thêm về bộ trò chơi cũng như cách khai thác. Nó xuất hiện trong retreat CWP. Nó xuất hiện ngay ở nhiều đối tượng, thành phần khác nhau.
Mong rằng, những năm tới, cùng Tài chính Đại học rồi Tài chính Sự nghiệp, MoneyWe sẽ đi xa hơn nữa. Mình cũng mong là có những cách triển khai khác, hấp dẫn, thú vị và có thể dẫn trực tiếp vào những bài học có thể xài được ngay trong thời gian tới. Và những điều này sẽ được đưa dần vào các tài liệu để làm rõ, làm sâu hơn MoneyWe (và cả những công cụ khác).
Kinh tế - Tài chính ứng dụng trong hướng nghiệp cho học sinh cấp 3 Các nội dung và hoạt động mà mình làm với các em học sinh cấp 3 tại Vĩnh Long, trong chương trình của Room to Read không chỉ nhận được phản hồi tích cực từ học sinh mà còn từ giáo viên nữa. Các nội dung và hoạt động này, mình đã làm cho người đi làm và cũng nhận được kết quả tương tự. Nó xác nhận một điều rằng, mình hoàn toàn có thể đưa nội dung về kinh tế - tài chính cá nhân vào hướng nghiệp, như là một sự bổ sung thiết thực cho hoạt động hướng nghiệp hiện tại. Những bổ sung này đủ dễ và cụ thể để xài được ngay, và cũng có thể giúp giáo viên, học sinh hay kỳ vọng là cả phụ huynh nữa có thể xài đi xài lại khi cần.
Cùng với MoneyWe, mình mong là những nội dung và hoạt động này được sắp xếp lại thành những bộ tài liệu chuyên môn để những ai đang làm công tác hướng nghiệp có thể sử dụng. Nó thực sự hữu ích dựa trên bằng chứng và xác thực của nhiều đối tượng, chứ không còn chỉ là những suy nghĩ của riêng mình.
Mình thấy mình đi giải quyết những vấn đề có tính hệ thống và của số đông, chứ không chỉ là dành cho một vài người. Thế nên, mình làm ít dần các lớp học, xúc tiến việc làm tài liệu chuyên môn và các công cụ giảng dạy, cũng như tài liệu và công cụ thực hành. Những tài nguyên này sau đó, kỳ vọng đưa đến được những ai đang làm công tác giáo dục - đào tạo, những người đang hướng dẫn người khác về sự nghiệp, về quản lý tài chính.
Nhân lực không thiếu, nhưng thiếu những nguồn tài nguyên chất lượng để họ xài và mình mong là mình điền được vào chỗ trống đó. Mình cũng muốn những tài nguyên này là có chi phí hợp lý, dễ tiếp cận để nó được phổ biến càng rộng càng tốt. Mọi sự trợ giúp hay những kết nối cho ai có thể hỗ trợ đều sẽ rất cần thiết và biết ơn những bạn giúp lan truyền thông tin này.
Giờ thì chào bạn nhé, substack cũng giới hạn chữ viết, nên còn gì thì mình lại nói thêm ở Centi weekly kế tiếp.
